Roman tayfalarından olan qaraçıların həyat tərzi--sosial problemlər, infeksiya mənbəyi və həllini gözləyən problemlər...
Qədim dünya tarixində xalqların mədəniyyətindən və qurduğu ölkələrdən bəhs ediləndə qaraçılar haqqında heç bir məlumat verilimir. İctimai fəaiyyətdən-və-siyasətdən tamamilə uzaq olan bu xalqın tarixin heç bir vaxtında yaratdığı dövlət olmayıb. Hətta,ən çox yaşadıqları ölkədə belə qaraçıların birliyini göstərən kiçicik bir təşkilata da rast gəlinmir. Getdiyi ölkələrdə belə qeydiyyata düşməyən qaraçılar özlərinin çox sərbəst aparır və sanki ata öz yurdarında yaşayırlar. Ümumiyyətlə, qaraçı adı gələndə insanın ağlına siyasətdən, mədəniyyətdən çox yalnız onlara məxsus olan şeylər-milli qaraçı adət-ənənələri və fərqli həyat tərzi yada düşür. Bir sözlə,onlara dünyanın hər yerində rast gəlmək mümkündür. Qaraçılar demək olar ki, bütün qitə və materiklərdə yaşayırlar. Təkcə Avropa qaraçılarının sayı 8-12 milyon civarındadır.
Söz yox ki, dünyanın hər yerinə yayılan bu xalq Azərbaycanda da məskən salıb. Onların Azərbaycan ərazisinə gəlişinin I Şah Abbasın dövründə olması iddia edilsə də, rəsmi mənbələrdə qaraçı köçünün ölkəmizə gəlməsi 1950-1960-cı illərdə olduğu göstərilir. Qaraçılar Azərbayacana Qazaxıstandan gəliblər. Ölkəmizdə yaşayan bu xalqın başqa ölkədə yaşayan qaraçılardan fərqi onların ölkəmizdə artıq oturaq həyat sürmələrindən ibarətdir.Ancaq bu yazıda bizim toxunacağımız əsas məsələ onların sürətlə inkişaf etməkdə olan Azərbaycan cəmiyyətinə inteqrasiya etməməsidir.Özlərinəxas bəzi milli adət və ənənələrdən irəli gələrək davamlı əməyə qatlaşmayan bu xalq ağır həyat tərzi sürür.Və demək olar ki,həm uşaqların,həm də qadınların məcburi əməyə cəlb edilməsi ilə diqqət çəkirlər.Azərbaycanda roman tayfalarından olan bu etnik xalqın daha çox kompakt yaşadıqları rayonlar sırasında ilk yeri Yevlax tutur.Bundan başqa qaraçılar Ağdaş,Bərdə,Balakən,Mingəçevir və Gəncdə də məskunlaşıblar.Onların həyat tərzi ilə yaxından maraqlanan və adıçəkilən ərazilərdə monitorinq aparan “Təmas”x9dİctimai Birliyi maraqlı və diqqətçəkən faktlar aşkarlayıb.Təşkilatın sədri Südabə Məmmədovanın sözlərinə görə,xüsusi ilə Yevlax və Bərdə yaşayan qaraçıların bəzi ciddi problemləri var.Özlərini az qala cəmiyyətdən təcrid edən bu insanların sosial sıxıntıları olsa da,özlərinin günahı ucbatından yaranan çətinlikləri daha çoxdur.Belə ki,onların yaşadıqları məhəllədə və evlərdə anti-sanitar vəziyyət hökm sürür.Demək olar ki,heç bir gigiyenik qaydalara əməl etməyən əksər ailələrin uşaqları infeksion xəstəliklərin bir addımlığındadı.Hətta,bu qəbildən olan xəstəliklərə yoluxanların da sayı az deyil.Bir sözlə,bunlar həkim müayinəsindən nadir hallarda keçirlər.Ancaq digər yerlərdə yaşayanlardan fərqli olaraq,Mingəçevirdəki etniklər sahə həkimləri tərəfindən yoxlanılır və uşaqların peyvəndləri vaxtında vurulur.Kişilər və gənc oğlanlar faktiki olaraq rəsmi qaydada heç bir əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmurlar.Ən ciddi problem isə bir çoxlarının sənədlərinin olmamasıdır.Xüsusən də uşaqların.Nədənsə bu insanların özləri belə doğum şəhadətnaməsi və şəxsiyyət vəsiqəsinin alınmasına maraq göstərmirlər. Təmas”x9dİctimai Birliyinin sədri onu da bildirdi ki,Beynəlxalq Miqrasiya Təşkilatının Azərbaycan nümayəndəliyinin dəstəyi ilə artıq 26 nəfərin sənədlərinin düzlədilməsi məqsədiilə monitoriq aparılan rayonların hüquq-mühafizə orqanlarına və Ədliyyə nazirliyinə müraciət edilib.Müraciətə dərhal reaksiya verilib və sənədlərin verilməsi ilə bağlı müvafiq addımlar atılıb.
Sonda onu da vurğulayaq ki,bu insanlara lazımı diqqətin ayrılması,onların maarifləndirilməsi və cəmiyyətimizə inteqrasiya olunmasını təmin etmək olduqca vacibdir.Əks halda bunlar potensial insan alveri qurbanı kimi təhlükənin bir addımlığındadı.
Şahin Qurbanzadə
