Budəfəki həmsöhbətim müasir Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli siması, bir vaxtlar adları dillərdən, əsərləri əllərdən düşməyən məşhur "60-cılar nəsli"nin nümayəndəsi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri, xalq yazıçısı Anardır. Nasir, tərcüməçi, şair, "Ağ liman", "Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi", "Əlaqə", "Dantenin yubileyi", "Sizsiz" və s. kimi onlarla əsərdən, ssenari müəllifi, quruluşçu rejissoru olduğu "İmtahan", "Otel otağı", "Üzeyir ömrü", "Qəm pəncərəsi", "Sübhün səfiri" kimi çoxsaylı filmlərdən hər kəsin çox yaxşı tanıdığı, sevdiyi dəyərli ziyalı Anar.
xa0
- Bu qədər geniş fəaliyyət sahəsi, gərgin iş rejimi sizi yormur?
- Əlbəttə, yorur. Amma bu mənim həyat ritmimdir. Lap gənc yaşlarımdan işləməyə alışmışam, ömrüm boyu da belə davam edib. Hətta istirahət günləri də, məzuniyyətim müddətində də işləyirəm, yaradıcılıqla məşğul oluram. Demək olar ki, dincəlmirəm.
- Anar müəllim, "Macal" əsərinizin qəhrəmanı Fuad, hətta öz-özüylə görüşməyə, düşünməyə də vaxt, macal tapmır. Sizin necə, işlərdən, qayğılardan, problemlərdən, heç olmasa, özünüzlə baş-başa qalmağa macalınız olurmu?
- Arada olur. Adətən gecələr özümə çəkilirəm, düşünürəm, keçən ömrü, ötən günləri yada salıram, itirdiyim doğmalarımla "danışıram"… Və ağlıma gələn cürbəcür fikirləri qeydə alıram. Azərbaycan və rus dillərində nəşr olunan "Gecə düşüncələri" adlı kitabım elə həmin fikirlərin toplusudur.
- Deyirlər ki, hər yazıçı bu və ya digər dərəcədə özünü yazır. Maraqlıdır, hansı əsərinizdə və ya konkret olaraq hansı obrazda daha çox özünüzsünüz?
- Bəli, yazıçı özündə olan cəhətləri qəhrəmanlarına paylayır. Mən də bütövlükdə yazılarımdayam. Düzdür, yazmadığım şeylər də var. Yəqin ki, onları heç yazmayacağam da. Hər insanın müəyyən sirləri olur. Amma, ümumilikdə, dünyagörüşüm, həyata, insanlara münasibətim, xarakterim yazılarımda, obrazlarımda əksini tapıb.
Fransız yazıçısı Flober deyir ki, "Madam Bovari mən özüməm". Bu sözdə böyük həqiqət var və heç də təəccüblü deyil. Çünki yazıçı təkcə kişi obrazlarında yox, qadın obrazlarında da görünür. Mən deyərdim ki, Kəbirlinskidə də, "Macal"dakı Fuadda da, Zaurda da, hətta Təhminədə də mən varam.
- Əsərlərinizdə qəhrəmanlarınızı heç bir şəkildə ideallaşdırmırsınız. Sizcə, insan mükəmməl ola bilməz?
- Mənim əsərlərimdə müsbət və ya mənfi qəhrəman yoxdur. Çalışıram ki, insanı olduğu kimi, bütün tərəfləri ilə təqdim edim. Çünki nə tam yaxşı, nə də tam pis insan olmur. Sadəcə, bəzilərində yaxşı, bəzilərində pis cəhətlər daha çoxdur. Məsələn, siz "Tibb qəzeti"ndən olduğunuz üçün "Şəhərin yay günləri"nin əsas qəhrəmanlarından olan həkim Bəhramı nümunə gətirmək istəyirəm. O, həm yetim qalmış qardaşı oğlunu böyüdən qayğıkeş, həm də özündən razı, lovğa insandır.
- Bəs, ədəbiyyat, mütaliə insanı təkmilləşdirə, tərbiyə edə bilərmi? Yəni ondakı yaxşı və pis xüsusiyyətlərin nisbətini yaxşıya doğru dəyişə bilərmi?
- Deyirlər ki, ədəbiyyatın insanlara böyük təsiri var. Amma burada söhbət birbaşa təsirdən getmir. Məsələn, hansısa oğru bu əməli pisləyən bir roman oxuyursa, həmin an dəyişmir. Ya da hansısa rüşvətxor satirik əsər oxumaqla əməlindən əl çəkmir. Ədəbiyyat insanları, onların mənəviyyatını tədricən zənginləşdirir. Əgər insan həqiqətən ədəbiyyata bağlıdırsa, mütaliəni sevirsə, ədəbi əsərləri oxuduqca onun daxilində bir təmizlənmə, saflaşma gedir.
- Anar müəllim, "Yaxşı padşahın nağılı" əsərində özünü yaxşı göstərmək istəyən, amma müstəbidlik edən, insanlara zülm verən, onların iradəsini qırmağa çalışan padşahın obrazını yaratmısınız. Düşünürsünüz ki, sözün həqiqi mənasında, yaxşı padşah olur, yoxsa onları ancaq nağıllarda uydurublar?
- Bu əsərdəki padşahı həyatda gördüklərim, müxtəlif ölkələrdə olarkən müşahidələrim əsasında ümumiləşdirilmiş obraz kimi yaratmışam. Tarixdə diktatorlar çox olub. Amma, əlbəttə ki, yaxşı padşahlar, ölkə başçıları da az olmayıb. Elə Azərbaycanın tarixinə baxsaq, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrünün liderləri Ə.M.Topçubaşovu, M.Ə.Rəsulzadəni, F.X.Xoyskini, N.Yusifbəyovu və şəxsən mənim gördüyüm, yaxşı tanıdığım Heydər Əliyevi görərik. Heydər Əliyev həm çətin bir dövrdə ölkəni xilas etdi, həm də yeni Azərbaycanın qurucusu oldu.
- "Yazıçı Anar" deyəndə niyə, ilk növbədə, hər kəsin ağlına "Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi" əsəri gəlir? Sizcə, ən yaxşı əsəriniz olduğu üçün, yoxsa bu əsər "şanslı doğulub"?
- Yəqin ki, "şanslı doğulub". Çünki mənim başqa əsərlərim ondan aşağı səviyyədə deyil. O əsərin şansından, hətta bu gün də sui-istifadə edənlər tapılır. "Təhminə və Zaur" adlı serial çəkiblər. Cəmi bir seriyasına baxmışam. Onun mənim əsərimə heç bir aidiyyəti yoxdur. Tamam başqa fikir, ideya və süjetdir. Populyar olduğu üçün mənim əsərimin qəhrəmanlarının adını götürüblər. Amma, sadəcə, adını götürüblər.
- "Gecə düşüncələri"ndə axirətlə bağlı paradoksal fikirləriniz var. Necə oldu ki, axirətə inamın, sadəcə, bir təsəlli olduğunu düşündünüz?
- Uzun illər inanmışam ki, başqa dünya var. Fikirləşirdim ki, mənim bütün həyatım, yaşadıqlarım birdən-birə yox ola bilməz. Amma sonra axirət dünyasına inamım bir gün ağlıma gələn sadə bir fikirdən sonra sarsıldı. Düşündüm ki, axı mən dünyaya gələnə kimi də bunlar yox idi. Dünyaya daha ayıq gözlə baxanda başa düşürəm ki, insan yoxluqdan gəlib, yoxluğa gedir, dünyanın əvvəli qaranlıq olduğu kimi, sonu da qaranlıqdır.
- Maraqlıdır, adınızın mənası nədir? Bu barədə insanlar öz aralarında deyirlər ki, Anar adı "Anası Nigar, Atası Rəsul"sözlərinin baş hərflərindən yaradılıb.
- "Anar" anmaq feilindəndir. Digər fikir isə uydurmadır. Doğru olmasa da, maraqlı alınıb. Belə şey atamla anamın ağlına heç vaxt gəlməyib.(tibb qəzeti)
