8 avqust 2025-ci ildə Vaşinqtonda Azərbaycan, Ermənistan və ABŞ liderləri arasında imzalanan Birgə Bəyannamə artıq yalnız diplomatik sənəd kimi deyil, Cənubi Qafqazın siyasi xəritəsini dəyişən hadisə kimi qiymətləndirilir. Bu prosesdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin qətiyyətli və ardıcıl diplomatik xətti, eləcə də ABŞ Prezidenti Donald Trampın vasitəçilik təşəbbüsü və siyasi iradəsi razılaşmanın formalaşmasında həlledici rol oynadı. Ötən il göstərdi ki, həmin gün imzalanan razılaşmanın əsas təsiri sənədin mətnindən daha çox yaratdığı yeni geosiyasi reallıqda özünü göstərdi.
Münaqişənin sonundan yeni mərhələyə
30 il ərzində region təhlükəsizlik, münaqişə və vasitəçilik gündəliyi ilə yaşayırdı. Vaşinqton Anlaşması isə ilk dəfə olaraq müzakirələrin mərkəzini iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat bağlantıları və regional inteqrasiya mövzularına yönəltdi. Bu, sadəcə sülhün əldə olunması deyil, gündəliyin dəyişməsi idi.
Azərbaycanın diplomatik üstünlüyü
2020-ci ildə əldə olunan hərbi qələbə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü təmin etdi. Vaşinqton Anlaşması isə həmin nəticələrin beynəlxalq siyasi müstəvidə möhkəmlənməsinə xidmət etdi. Bir il ərzində aparılan proseslər göstərdi ki, Bakı artıq regionun gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyən edən əsas aktorlardan birinə çevrilib.
Ermənistan üçün yeni siyasi reallıq
Razılaşmadan sonra Ermənistanın daxili siyasətində də yeni mərhələ başladı. Konstitusiya islahatları, sərhədlərin tanınması və regional əməkdaşlıq məsələləri artıq siyasi seçim deyil, zərurət kimi müzakirə olunmağa başladı. Bu isə uzun illər davam edən qarşıdurma siyasətindən tədricən uzaqlaşmanın göstəricisi hesab olunur.
Regionun gələcəyi
Vaşinqton Anlaşmasının ən mühüm nəticəsi odur ki, Cənubi Qafqaz ilk dəfə münaqişə zonası kimi deyil, əməkdaşlıq məkanı kimi təqdim olunmağa başladı. Orta Dəhliz, enerji layihələri, logistika və rəqəmsal bağlantılar ətrafında formalaşan yeni gündəlik regionun iqtisadi çəkisini artırır.
Bir il əvvəl Vaşinqtonda imzalanan sənəd keçmişi bağlayan razılaşma olmaqla yanaşı, gələcəyin konturlarını müəyyən edən siyasi qərar idi. Bu gün artıq əsas sual anlaşmanın tarixi əhəmiyyətində deyil, onun yaratdığı yeni regional nizamın nə qədər davamlı olacağındadır.
Anar Tahirov, Bizim.Media-nın baş redaktoru
