“Bəlkə gözləyirlər ki, Ramiz Rövşən də ölsün...”x9d

Rüstəm Behrudi: “Mən şeirlərimdən birində yazmışdım ki, gedək ölək, ya öldürək, birdəfəlik bitsin bu iş”x9d

Xeyli vaxtdır gözdən-könüldən iraq düşən, sanki mətbuatdan qaçmağa çalışan ünlü şair Rüstəm Behrudi nəhayət inadkarlığını yerə qoyaraq “Hürriyyət”x9d qəzetinə olduqca maraqlı müsahibə verib. Moderator.az həmin müsahibəni oxuculara təqdim edir:

Əvvəli bu linkdə: //moderator.az/index.php?xeber=82680

-Orta məktəbdə tədris olunan ədəbiyyat kitablarına heç baxmısınızmı? 

-Arada olub, bir-ikisinə baxmışam. Çox qəribədir, nədən olduğunu  bilmirəm, amma o dərsliklərdə mənim də bir-iki şeirim var. 

-Doğrudan?

-Səhv etmirəmsə 10-11-ci siniflərin, bir də 5-ci sinfin ədəbiyyat dərsliklərində mənim şeirlərim var. Özü də hansı şeirlərim? “Vətən”x9d, nə bilim “Tanrı dağına yol gedir”x9d kimi şeirlərimi salıblar dərsliklərə. Amma yəqin ki, bir azdan onları da çıxararlar. 

-Tutaq ki, Nizami, Füzuli, Nəsimi 500-1000 il əvvəlin şairləridir. Ancaq bu arada o dönəmlərdən üzü bəri tanınan-tanınmayan, istedadlı-istedadsız, ortada olan-olmayan, yüzlərlə, minlərlə şairlərimiz olub, ancaq bunların heç birini nə cəmiyyət düz əməlli tanıyır, nə də adlarını çəkən var. Arada ötən əsrin əvvəlindən Mirzə Cəlil, Mirzə Ələkbər Sabir, ortalarından da Səməd Vurğun, Hüseyn Cavid və bir də müasirlərdən Anar, Elçin, Fikrət Qoca və s. var. Yəni nə vaxta qədər Azərbaycanın orta və ali məktəblərində yalnız bu 5-10 nəfəri oxumaqla yetiniləcək? Bəs barəsində danışdığımız, adı heç yerdə çəkilməyən yüzlərin, minlərin haqqında cəmiyyət nə zaman  məlumat alacaq və bu xalqın övladları onları nə vaxt oxuyacaq?

-Mənə elə gəlir ki, məsələnin bu yönünü çox düzgün tutmusunuz. Doğrudan da çox haqlı bir məsələ qaldırırsınız.  Mən də demirəm ki, adını çəkdiyiniz və çəkmədiyiniz şair və yazıçılarımızı unutmalıyıq. Təbii ki, bizim oxuduqlarımızın və oxutduqlarımızın içində Nizami də, Füzuli də, Xətai də və s. də olmalıdır.  Məsələnin bu tərəfi mütləq və vazkeçilməz bir anlam daşıyır. Ancaq bunlar, indi sənin qaldırdığın məsələdə deyildiyi kimi, 11 il orta məktəb və 5-6 il də ali məktəb dərsliklərinin hamısını tutmamalıdır. Həqiqətən də bunlar öz dövrlərindən 500-1000 il keçmiş adamlardır.  Bunların hamısını icmal şəklində verib şagird və tələbələri məlumatlandırmaq da olar. Və bu icmallar o şəkildə olmalıdır ki, ardınca tələbələrin də, şagirdlərin də onlarla maraqlanıb oxumaq həvəsi yaransın. Və mən hesab edirəm ki, indi ölkənin olan-qalan bütün kitabxanalarında, hətta şəxsi kitabxanaların demək olar ki, hamısında Nizamidən Səməd Vurğuna, Hüseyn Cavidə qədər olan bütün şair və yazıçıların cild-cild kitabları var. Yəni, marağı olanların, bu istəkdə bulunanların onları tapıb oxumaq problemi yoxdur.  Mən həm də müəlliməm və müəllim kimi nə dediyimin və niyə dediyimin yaxşı fərqindəyəm. Ancaq artıq Azərbaycan üçün, bizim kütləvi oxucu kontingenti üçün itirilmiş sayılan, heç yerdə nə adı, nə də kitabları olmayan yazıçı və şairlərimizin sayı-hesabı yoxdur və bu bir millət, bir xalq üçün çox böyük itkidir. Bir müddət ötüb keçəcək və indi Azərbaycanda bu məmləkətin cağdaş dönəminin şair və yazıçıları da ölüb gedəcəklər. Yəni bu o deməkdir ki, bir neçə ildən sonra bizlərin də adı və yazıb- yaratdıqları unudulub gedəcək. 

-Bəs elə isə niyə cağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının incilərini yaradan, bütün halları ilə, yaxşı ya pis, istiqlalımızın carçıları olan, müstəqillik dönəminin ədəbiyyatını yaradan şair və yazıçıları millətin gələcəyinə sahib olacaq övladlarımıza tanıtmaq istəmirik?

-Mən demirəm ki, əski dönəmlərin, eləcə də sovet dövrünün ədəbiyyat adamlarını tamam unutduraq, müəyyən mənada onlar da olsun və yəqin ki, icmal şəklində də olsa, onlar cəmiyyətin oxuyan övladlarına tanıdılmalıdır. Ancaq bunlardan sonra da ortada böyük bir nəsil var və Azərbaycan ədəbiyyatının kasad bir ədəbiyyat olmadığı heç kəsə sirr deyil. Məsələn, o gün mən cavan bir uşağın Ramiz Rövşən haqqında bir yazısını oxudum. Indi kim nə deyir desin, amma Ramiz Rövşən son 100 ildə Azərbaycan ədəbiyyatına gələnlərin sırasında şair adlandırıla biləcək 3-5 adamdan biridir. Cəmiyyətin istər yaşlı, istərsə də cavan nəslinin qəbul edib-etməməsindən asılı olmayaraq, bu belədir. 

-Hətta Rüstəm Behrudinin özü qəbul eləməsə belə?

-Əlbəttə, mən ayrı cür düşünsəm belə, bu faktdır ki, Ramiz Rövşən şairdir. Bu mövqedən çıxış edərək, mən üzümü cəmiyyətə və bu günün təhsil ocaqlarında oxunan ədəbiyyatı yazanlara tutub soruşuram ki, niyə Ramiz Rövşənin əsərləri bu dərsliklərdə yoxdur?  Əgər bu adamın şeirlərini Azərbaycan cəmiyyətinin oxuyan hissəsinin yüzdə əllisi əzbər bilirsə, daha nə lazımdır ki, adamın yazdıqları həm də dərsliklərdə olsun, yaradıcılığı tədris olunsun. Bəs nə vaxt olacaq, bəlkə gözləyirlər ki, Ramiz Rövşən də ölsün sonra onun adı ədəbiyyata gətirilsin.

-Əgər Nizami azı 500 il ədəbiyyatda öndə gəlibsə, o zaman tutaq ki, Rüstəm Behrudinin 500, bəlkə də 1000 il bundan sonra o səviyyədə ədəbiyyata gətirilmə ehtimalı olar, bəlkə də daha çox...

-Ramiz Rövşənin gözəl bir şeiri var və o deyir ki, mənim hətta ulu Füzulinin də yanında durub heykələ dönmək həvəsim yoxdur. Əgər adam bu sözü deyirsə, demək onun şəxsi mənada dərsliklərə-filana düşmək ehtiyacı da yoxdur. Amma bu millətin, bu xalqın və böyük anlamda dövlətin Ramiz Rövşənin şeirlərini cağdaş nəslə məhz tədris vasitəsilə oxutmaq ehtiyacı var. Bir sözlə, siz bu məsələni çox gözəl tutmusunuz və mən də o fikirdəyəm ki, Azərbaycanın indi məktəblərdə oxunan ədəbiyyatı və bu ədəbiyyata münasibət qətiyyətlə dəyişməlidir.  

-Sosial şəbəkələr kifayət qədər sanballı və cağdaş zamanı özündə əks etdirən ədəbi nümunələrlə doludu, hətta bəzən hamısını oxuyub çatdırmaq belə olmur.  Sizcə, bu ədəbi nümunələrin və onları yaradanların, həm də milli dövləti baxımdan rasional şəkildə istifadəsi nə vaxt baş verəcək və bunun üçün nə etmək lazımdır?

-Bilirsinizmi, indiki ədəbi gəncliyin və indiki şair və yazıçıların bədbəxtliyi nədədir? Məsələn, niyə bir zaman gəldi ki, biz yaxşı-pis tanına bildik. Tutaq ki, o vaxt bir ölkədə cəmi üç dənə ədəbiyyat dərgisi var idi: ”x9dAzərbaycan”x9d jurnalı, “Ulduz”x9d jurnalı, bir də “Ədəbiyyat və incəsənət”x9d qəzeti. Bu dərgilər bütün ölkə boyu yayılırdı və orada, hətta bircə şeiri çap olunan şairi də bütün Azərbaycan oxucusu tanıyırdı. Əslində sosial şəbəkələrin bu qədər genişlənməsi bir tərəfdən cağdaş dünyaya qovuşmanın və texniki tərəqqinin göstəricisidirsə, digər tərəfdən, dediyim kimi, bu gün küllən Azərbaycanda tanıdılması lazım və vacib olan adamlar üçün əslində bədbəxtlikdir. Ona görə ki, sosial şəbəkələr nə qədər çox yayılsa da, hələ də Azərbaycanda bundan  rasional şəkildə istifadə edənlərin sayı olduqca məhduddur. Tutaq ki, orta və yaşlı nəsil ümumiyyətlə bu sistemi ya qəbul etmir, ya da artıq bunu qavramaq istəyində, ya da bacarığında deyil. Bu biri yandan da, Azərbaycanın ucqar əyalətlərində də sosial şəbəkələrə müdaxil olmaq faizi olduqca aşağı səviyyədədir. Mən hesab edirəm ki, indinin özündə də həmin o dərgilər daha çox ədəbi gəncliyin, cağdaş yazı-pozu adamlarının tanıtımı ilə daha çox məşğul olmalıdır. Əslində indiki ədəbi gəncliyin özü də ya bilməyərəkdən, ya da yekəxanalıqdan dolayı bu dərgilərə üz tutmur. Və nəticə etibarilə, ancaq “feysbuk”x9dda bu yazdı o bəyəndi, o yazdı bu bəyəndi prosesi gedir. Beləcə də zaman keçəcək və nəticədə bir-birindən başqa onları kimsə tanımayacaq.  Yəni geniş oxucu kütlələrinə və ictimaiyyətə tanıtım bazası yoxdu.  Belə götürəndə, indi istər sosial şəbəkələrdə olsun, istərsə də çap məhsulları şəklində ortaya çıxan o qədər “bezdarnı”x9d ədəbi nümunələr və kitablar var ki, açığı bunları tanınmağından tanınmamağı yaxşıdır. 

-Və nəhayət, siz şairlərin Allaha yaxın bəndələr olduğunu deyirlər, özünüz də “şairlər Allahın yerdəki xəfiyyələridi”x9d deyirsiniz. Allahın xəfiyyəsi Rüstəm Behrudi Azərbaycanın pozulmuş ərazi bütövlüyü haqqında nə düşünür, bu günlərdə Çinin baş nazirinin BMT-yə Dağlıq Qarabağın müstəqilliyini de-yure tanıması haqqında müraciət etməsi xəbər yayıldı. Yəni belə çıxır ki, biz burda istər hərbi, istər siyasi, istər diplomatik, istərsə də fiziki anlamda atdanıb-düşməkdəykən...

-Dünya başqa qərarlar qəbul eləyir...

-Yox, sadəcə düşmən yaxşı işləyir.  

-Bütün hallarda əgər Çin baş nazir səviyyəsində məsələyə bu cür yanaşma sərgiləyibsə, bu çox təhlükəli bir şeydir. 

-Bəs sizin öz intuisiyanız nə deyir? Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası ümumiyyətlə mümkün olacaqmı?

-Açığı son vaxtlar məni çox ağrıdan bəzi məsələlər var. Mən həm də azərbaycançılıqdan daha çox, turançı-türkçü bir adamam. Bu gün məni Türkiyənin taleyi Qarabağın taleyindən daha çox narahat eləyir. Çünki təkcə Qarabağın yox, Azərbaycanın öz taleyi də Türkiyədən asılıdır. Kim nə deyir-desin bu belədir və zaman-zaman tarixi hadisələr də bunu sübut edib. Bu dəqiqə Türkiyə federallaşma təhlükəsi ilə üz-üzədir, Türkiyənin ərazisində ikinci bir kürd dövlətinin yaradılması təhlükəsi var. Və Türkiyənin özü sanki böyük bir məzarlığa oxşayır. Bu boyda təhlükələrin qarşısında bir adamın səsi çıxmır. Hətta mən MHP-nin başqanının və millət vəkillərinin çıxışlarını oxuyuram, elə bil ki, bunlar fil qulağında yatıblar və Türkiyəni kürdlərə buraxıb getmək istəyirlər. Məni də narahat eləyən budur. Indi Azərbaycanda keçirilən Avropa oyunlarının bir xeyri olacaq ki, bu balaca ölkəni - cırtdan dövləti bütün dünyada tanıyacaqlar. Kim nə deyir desin bu belədir, ancaq bu məsələdə bir belə təm-təraq və az qala məmləkətin taleyini bu oyunlara bağlamaq kimi yanaşma hardan qaynaqlanır, onu başa düşə bilmirəm. Təsəvvür edin ki, kütləvi halda respublikanın bütün idarə və müəssisələrində, hətta özəl təşkilatlarında camaatın maaşlarından kəsərək, guya bu oyunlara xərcləndiyini iddia edən xəbərlər dolaşır. Bu cür faktlarla və maaşından kəsilmiş adamlarla mən də rastlaşmışam. Bu millətə bu şəkildə təm-təraq düzəltmək mənə elə gəlir ki, cinayətdir, bütün hallarda hər nədisə, düzgün şey deyil. Azərbaycan hökumətinin sərəncamında kifayət qədər pul da var, imkan da var, dövlətin bu qədər sərvətləri var. O gün bir yerdə oxudum ki, son 20 ildə Azərbaycan hökumətinin kassasına 500 milyard dollar daxil olub. Bu, ekspertlərin və mütəxəssislərin yazısıdır. Indi Azərbaycanın büdcəsi 20 milyard civarındadır və son 4-5 ilin büdcələrini, bir də bu oyunlarla bağlı çəkilən izafi xərcləri də toplayanda aşağı-yuxarı 100 milyard dollardan söhbət gedir. Bəs 400 milyard pul hanı? Demək istədiyim odur ki, Azərbaycan hökumətinin xalqı soyaraq bu tədbiri keçirməsinə ehtiyac yox idi. Kim nə deyir-desin, mən inana bilmirəm ki, İlham Əliyev bu cür tapşırıq verə. Ki, siz camaatın maaşından kəsin ki, biz burda belə böyük bir tədbir keçirək. Deməli, burda başqa bir əl də işləyir ki, insanları hakimiyyətə qarşı qaldırsın. Bütün hallarda bu oyunlar-filan hamısı keçib gedəcək. O ki, qaldı Qarabağ məsələsinə, bunun həllinin tək bir yolu var. Tutaq ki, ermənilər Xocalıda o boyda qətliam törətdilər və dünya buna nə dedi, nə kimi reaksiya verdi? Əslində heç nə demədi və heç kimin səsi də çıxmadı. Azərbaycan hökuməti özündə güc tapmalıdır və günlərin bir günü BMT-nin illərdi qəbul etdiyi  4 dənə qətnaməsini  əldə rəhbər tutaraq, gedib Qarabağı almalıdır. Buna bizim dövlətimizin iradəsi də, ordumuzun gücü də çatar. Deməli biz, əslində oyun oynayırıq, dünya bizlə oynayır, biz də qanmadan dünya ilə. Bu yaxınlarda “Qarabağdakı azərbaycanlı uşaqları”x9d barəsində bir yazı oxudum. Söhbət əlbəttə ki, orda ermənilərdən olan uşaqlardan gedirdi. Bu baxımdan psixoloji durumum xeyli pisləşmiş, əsəblərim gərilmişdi. Bu haqda çox yüksək səlahiyyət sahibi olan bir nəfərlə söhbətim oldu. O mənə dedi ki, biz indiki gücümüzlə bir həftəyə Qarabağı tam azad edə, bütün erməniləri də ordan qova bilərik, ordumuzun da buna yetəcək qədər potensialı var. Amma o sonda dedi ki, əgər biz bunu etsək, sonrası qaranlıq və təhlükəli ola bilər. Axı burada qorxulu nə ola bilər? Tutaq ki, erməni gəldi və Xocalını dağıtdı, millətimizi o cür barbarcasına qırdı, nə oldu ki? Bütün dünya bunun qarşısında susmadımı? Indi də sən get öz torpağını azad elə. Bir daha deyirəm ki, bu məsələnin bircə yolu var, o da ondan ibarətdi ki, Azərbaycanın prezidenti və bu işə məsul olan hamının, günlərin birində heç kimə baxmadan qərar verib torpaqları azad etməsidir. Sonrası nə olacaq, onu da görəcəyik. Yoxsa, belə çıxır ki, bundan sonra da 20-30 il gözləməliyik? Hər halda mən belə düşünürəm. Mən o zaman Heydər Əliyevlə görüşdə də demişdim ki, əsgəri girdiyi torpaqdan ancaq əsgər çıxara bilər. Indi də o fikrimdə qalıram və doğrudan da bunun başqa alternativi yoxdur. Yəni bu qədər qanlar tökülmüş bir yerdə sən sülhlə razılıq əldə eləyib, torpaqları azad eləyə bilməzsən. Bütün dünyada belə bir şey olmayıb. Baxın, az qala yarım əsrdir ki, bütün dünya İsrail-Fələstin problemini həll etməyə çalışır. Onları zaman-zaman bir masa ətrafına oturtsalar da, hər iki tərəf ordan qalxan kimi öz işləri ilə məşğul olur, İsrail öz işğalçı fəaliyyətini davam etdirir, Fələstin də bacardığı səviyyədə buna qarşı durmağa çalışır. Deməli dünya güclərinə, beynəlxalq təşkilatlara və güclü dövlətlərə arxayın olub biz bu problemi həll edə bilmərik. Elə indi özünüz dediniz ki, Çinin baş naziri nə cür bəyanat verib. Əgər adətən belə problemlərə yanaşmada çox ehtiyatlı davranan Çin dövlətindən də bu cür bəyanatlar gəlirsə, demək dünyada çox qaranlıq işlər gedir, həm də bizim üçün çox təhlükəli işlərdir bunlar. Belə görünür ki, biz də bütün bu proseslərin arxasında dayanan rusa müti olub, onun nə edəcəyini gözləyirik. Amma zaman-zaman bir məsələ onlarca, yüzlərcə dəfə sübut olunub ki, rus sənin düşmənindir. Yəni düşmənə bel bağlayıb, sənə xeyir gətirəcək nəsə gözləmək böyük yalnışdır. Mən şeirlərimdən birində yazmışdım ki, gedək ölək, ya öldürək, birdəfəlik bitsin bu iş. Yəni, illər  ötür və biz öz başımızın çarəsinə özümüz baxmalıyıq. Axı nə qədər təhqir olunmaq olar? Biz indi sadəcə öz başımızın altına yastıq qoymaqla məşğuluq, amma bunu da nə məqsədlə etdiyimizi bilmirəm.

Zülfüqar Hüseynzadə