“Elçibəylə görüş həyatımı dəyişdi...”x9d

Moderator.az-ın bu dəfəki həmsöhbəti həyatında sabiq prezident mərhum Əbülfəz Elçibəyin böyük rolu olmuş rəssam Nəvai Məmmədoğlu (METİN) oldu. Rəssam Elçibəylə bağlı xatirələrini bölüşdü, həyatını necə dəyişdirdiyindən danışdı.

Xatırladaq ki, Nəvai METİN Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, Türkiyədə yaradılmış Aktivist Sənətçilər Birliyinin Azərbaycan üzrə rəhbəridir.

- Nəvai bəy, bildiyim qədər bir zaman siz sənətdən uzaqlaşıbmışsınız. Amma rəhmətlik Əbülfəz Elçibəy sizi yenidən sənətə qaytarıb. Mümkünsə öncə bu barədə danışardınız?

- Düzdür, bir ara işlə əlaqədar sənətdən uzaq düşdüm, məni bu sənətə qaytaran Əbülfəz Elçibəy oldu. O zamanlar,  mənim 1988-ci ildə “Şəhriyar”x9d əsərim hansısa mətbuat orqanında çap olunmuşdu. Elçibəy o rəsmi görüb rəssamı axtarmışdı, amma tapmamışdı. O vaxtlar mən Rəssamlar İttifaqının üzvü də deyildim. Bir gün  profesor Mürsəl Həkimov Elçibəyin yanında olub və bəy ondan mənim kimliyimi soruşub. Mürsəl müəllim də məni yaxşı tanıdığını bildirib. Günlərin birində Mürsəl müəllim dedi ki, bəs bəy səni görmək istiyir. Düzdür, əvvəlcə inanmadım. Bildirdim ki, bəy hara, mən hara. Dedi ki, sənin əsərini görüb və səninlə görüşmək istiyir. Yaxşı yadımdadır, cümə günü idi, Bütöv Azərbaycan Birliyinin (BABA)  toplantısı vardı. Toplantıdan qabaq görüşdük. Məndən soruşdu ki, təzə hansı əsərlərin var. Mən də cavab verdim ki, mən artıq rəssamlıq etmirəm, şəxsi bizneslə məşğulam. Bəy mənə bildirdi ki, maaddiyyatını qurmağını çox bəyənirəm və alqışlıyıram. Ancaq o maddiyat mənəviyyatına xidmət etməldir. Əks təqdirdə mənəviyyatın cılız qalmış olar. O görüş mənim həyatımı dəyişdi və mən yenidən sənətə qayıtdım. İndi Elçibəyin həmin fəlsəfi sözünü  öz övladlarıma nəsihət edirəm. Buna görə də Elçibəyə bir minnətdarlıq borcum var və həmişə də olacaq.  

- Demək ki, həmin görüşə qədər şəxsi tanışlığınız belə olmamışdı”¦

- Bəli, həmin görüşümüzə qədər Elçibəylə şəxsi tanışlığım yox idi. Amma 1988-ci ildə azadlıq hərəkatı başlayanda hərəkata ilk qoşulanlardan biri də mən idim. O zaman biz institutun sonuncu kurs tələbələriydik və həmin dövrdə gənclik çox fəal idi. Təəssüflər olsun ki, bu günkü gənclikdə o fəallıq hiss olunmur. Təkcə siyasi baxımdan yox, elə bütün sahələrdə gənclər passivdir. O vaxtkı gənclər tam başqa idi. Dediyim kimi, hərəkata qoşulanlardan biri də mən oldum. Bunun bir səbəbi də o idi ki, o vaxt mən Məmməd Əmin Rəsulzadənin nəvəsi Rəis Rəsulzadənin şəirdi idim. Onun emalatxanasında rəssamlıq sənətinin sirlərini öyrənirdim. Elə bu gün də ustad-şəird münasibətlərimiz davam edir.

Həmin görüşümüzə qədər Elçibəylə yaxından tanış olmasam da, ölkədə cərəyan edən bütün siyasi proseslərdən xəbərim var idi.  Onu da qeyd edim ki, o zaman noyabrın dördündən beşinə keçən gecə camaatı zirehli maşınlarıa mitinqdən dağıtdılar. Həmin gündən iki-üç gün sonra etiraz əlaməti olaraq Qarbaçovla Yazovun ağzında qan ləkəsi olan şəkillərini meydana çıxartmışdım. Mitinqə toplaşanlar məni əlimdəki plakat qarışıq çiyinlərinə götürüb meydanın düz ortasına aparmışdılar.

Həm də Elçibəyi şəxsən tanımağa əslində heç lüzum da yox idi. Çünki onun ideyaları, yolu, əqidəsi ortada idi.

- O görüşdən sonra bir daha görüşə bildinizmi?

- Təəsüf ki, həyatımı dəyişən həmin görüş Elçibəylə ilk və son görüşümüz oldu. Həmin görüşümüzdən sonra bir daha Elçibəylə görüşə bilmədim. Çünki həmin görüşümüzdən hardasa iki ay sonra Əbülfəz bəy xəstələndi və onu Türkiyəyə apardılar. Çox təəssüf ki, təkarar görüşümüz olmadı.

- Elçibəyi siyasətçi kimi necə dəyərləndirirdiniz? 

Elçibəy səmimiliyi ilə seçilən bir siyasətçi idi. Elçibəy hətta ədalət mücəssəməsi, simvolu idi.

Təbii ki, sənətçi siyasətdən uzaq olmalıdır, amma vətəndaş olaraq da ölkədə cərəyan edən siyasi hadisələrdən ən azı xəbərdar olmalıdır. Və həmin hadisələrə öz prizmasından qiymət verməlidir. O üzdən mən də ölkədə baş verən hadisələri, eləcə də siyasətçilərin fəaliyyətlərini imkan tapdığım qədər izləmişəm.

Onu deyim ki, mən bütün siyasətçilərə hörmətlə yanaşıram, hətta Hafiz Hacıyevə belə. Hər siyasətçinin bir yolu, bir əqidəsi var və hər biri düşünür ki, tutduğu yol doğrudur və həmin yolla xalqı aydın gələcəyə aparmaq, ağ günə çıxarmaq olar. Heç vaxt inanmamışam ki, Azərbaycanda yaşayan insan satqınlıq məsədilə hansısa yol tuta. Məsələn, rusa arxalanmaq satqınlıq demək deyil, rusa arxalanan da inanır ki, rusla millətin gələcəyini qura bilər və ya qeyrisiylə. Əsas odur ki, onun arxasıyca gələn nə qədər insan var, əqidəsinə, siyasi yoluna nə qədər inanan var və məsələ bax bundadır. Bütün liderlərin hər birinin özünün yeri, qiyməti var. Belə deyək ki, Məmməd Əmin Rəsulzadə olmasaydı Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti qurulmazdı və bu məlum məsələdir. Əbülfəz Elçibəy azadlıq hərəkatına qoşulmasaydı, Azərbaycan yenidən müstəqil olmazdı. Düzdür, bəziləri qeyd edir ki, zatən sovetlər birliyi dağılırdı, Azərbaycanın müstəqil olmağı labüd idi. Xeyr, qətiyyən elə deyil. Eləydisə, bəs nəyə görə digər Orta Asiya dövlətləri bizim kimi olmadı?! Azərbaycanda hərəkat var idi, inqlab var idi və bunu heç vaxt danmaq olmaz. Həmin hərəkatın başında da Elçibəy olmasaydı Azərbaycan müstəqil olmazdı. Ayaz Mütəllibovun dövründə müstəqillik aktı imzalandı və bu, zorla da, xoşla da olsa belə onun adıyla bağlıdır. Heydər Əliyev olmasaydı, bəlkə də bugünkü Azərbaycan heç yox idi. Bəlkə də 1991-ci ildə yenidən qazandığımız müstəqilliyimizin ömrü M.Rəsulzadənin o zaman qurduğu dövlətin ömrü qədər ola bilərdi. Amma Heydər Əliyevin sayəsində müstəqilliyimiz qorunub saxlanıldı. Hansı yolla qorunduğunun fərqi yoxdur, önəmli olan  odur ki, biz müstəqilliyimizi davam etdirə bildik. Bu gün İlham Əliyev də Azərbaycan üçün danılmaz işlər həyata keçirir. Yəni dediyim kimi, bütün siysətçilərə hörmətlə yanaşıram.

- Elçibəylə bağlı unutmadığınız hansı xatirələr var ki, indi danışmaq istərdiniz?

- Əbülfəz bəyin prezident seçildiyi ərəfədə maraqlı bir hadisə oldu. O vaxt mən Qaraçuxurda kirayədə qalırdım, səsverməyə getsəm də  qeydiyyatım olmadığına görə səs verməyə icazə vermədilər. Bundan məyus oldum, ancaq həm də sevindim, çünki komissiya üzvləri saxtakarlığa yol vermədilər, onların dürüstlüyü məni sevindirdi.

Elçibəylə məlum görüşümüzün üzərindən haradasa 16-17 il keçir, xeyli müddətdir ki, Bəy yoxdur aramızda. Bu yaxınlarda, haradsa 5 ay əvvəl təsadüfən bir yaşlı rəssamla görüşdüm, o rəssam bütün ömrünü Məhəmmədhüseyn Şəhriyara həsr edib. Həmin rəssamla görüşüb özümü təqdim elədim, üzümə baxdı və təəcüblə soruşdu ki, Nəvaimi? Dedim, bəli, Nəvai. Qayıdıb dedi ki, Şəhriyar. Təəccüblənlə soruşdum ki, Şəhriyar kimdir, düzdür, Şəhriyarı çəkmişəm, ancaq indiyədək mənə Şəhriyar deyən olmayıb. Dedi ki, mən sənə görə Şəhriyarın portretlərini Elçibəyə  sevdirə bilmədim, bir portret və ya illustrasiya çəkirdim, aparıb Bəyə göstərirdim, ancaq O, masanın üzərindən bir juranal götürüb göstəridi ki, Şəhriyar belə olar. Rəssam bunu danışandan sonra məsələnin nə yerdə olduğunu anladım. Demək, Elçibəy mənim çəkdiyim Şəhriyarın portretini həmin rəssama göstərirmiş.

- Bəzi şəxslər var idi ki, sözün allahı Ramiz Rövşən demiş Elçibəyə daş atmaqla məşğul idilər və elə indinin özündə də var. Elələrinə münasibətiniz necədir?

- Bəli, Ramiz Rövşən Elçibəyə həsr etdiyi şeirdə deyirdi ki, daş atan bilirmi nə günah eylər. Çox təəssüf olsun ki, daş atılıb artıq, əldən çıxıb, hətta bəzisi Elçibəyə dəyib də. Amma o daş atanların bir çoxu sonradan peşman olub. Biruzə verməsələr belə indinin özündə də peşmançılıq hissi keçirirlər.

- İndiyədək Elçibəyin neçə portretini çəkmisiniz?

- Əbülfəz Elçibəyin iki-üç dəfə portretini çəkmişəm. Hətta “Azadlıq aşiqi”x9d adlı portretimə görə BAB-ın diplomuna da layiq görülmüşəm. Rəssam üçün tutuduğu yoldan asılı olmayaq hansısa siyasi liderin portretini çəkmək çox normal haldır. Mən indiyədək bir çox siyasi liderlərin, Məmmədəmin Rəsulzadənin, Atatürkün, Əbülfəz Elçibəyin, Heydər Əliyevin və s. portretlərini çəkmişəm.

- Elçibəyin qəbirüstü abidəsi o zaman bir mənalı qarşınalmamışdı. Bəziləri narazılıqlarını bildirirdilər ki, abidə yaxşı işlənməyib. Bir sənatkar olaraq siz necə düşünürsünzü bu barədə?

- Açığını deyim ki, qəbirüstü abidə məsələsində çox da bədbin düşünmürəm. Çünki Bəyin fəxri xiyabandakı abidəsi əzəmətlidir. Düzdür bu barədə bir xeyli söhbətlər oldu və bu da məncə müəyyən məsələlərlə bağlı idi. Düşünürəm ki, Elçibəyin qəbirüstü abidəsi normaldır, sadəcə məzarı üçün bir qədər geniş yer ayrıla bilərdi.

- Hansısa rəssamın çəkdiyi Elçibəy portreti varmı ki, daha çox bəyənəsiniz? Ümumiyyətlə Elçibəyə həsr olunan yaradıcılıq nümunələri sənətkar kimi sizi qane dirmi?

- Rəssamlarımız arasında Elçibəyin portretinə müraciət edənlər çoxdur. Ancaq konkret olaraq Məhəmməd Yüzbaşıyevin adını çəkə bilərəm. İndi Türkiyədə universitetdə dərs deyir. Düzdür, indi digər rəssamların adı tam ağlıma gəlmədi, ancaq Elçibəyə həsr olunmuş çox bəyəndiyim şeirlər var. Əslində elə şeir də rəsm kimi əsərdir. Mənimçün çox doğma olan Akif Səmədin Elçibəyə yazdığı “Əbülfəz Elçibəyin ölümünə bütöv ağı, yarımçıq şeir”x9d dediyi bir şeiri var. Həmin şeirdən bir bənd deyim, hər ikisinin ruhu şad olsun.

Bəyim,  bu şeiri Şuşaya bayraq

Sancan tamamlar,

Təbrizə qovuşan bitirər,

Quranı bütöv görən yazar,

Və bir də “babası”x9d Lenin olmayanlar”¦

Mən isə yarımçıq şeir yazdım,

”¦ bütöv ağladım”¦.

Rumiyyə MİRASLAN