İşsizlik yaradan ixtisaslar - TƏHLİL

Ənənəvi təhsil sistemləri müasir dövrün “aşıb-daşan”x9d problemlərini həll etmək iqtidarında deyil. Təhsil sistemləri yeni çağırışlara cavab verməli, kadr hazırlığının başlanğıcından sonuna qədər rasional olmalıdır. Müasir dövrdə Ali məktəblərin qarşısına qoyulan vəzifələr bunlardır: əmək bazarının tələbatını ödəmək, bilik cəmiyyətinin formalaşmasına töhfələr vermək. Ali məktəblərin reytinq cədvəllərində onların məzunlarının işlə təminatı mühüm kriteriya kimi qalır. Bunun üçün ilk növbədə ali təhsilin bakalavr xa0pilləsində ixtisasların təyinatı düzgün müəyyənləşdirilməlidir ki, ali təhsilli işsizlərin sayı artmasın.xa0

Məsələn, sovet vaxtı bitirdiyim Azərbaycan Dövlət Universitetində (indiki BDU) fizika fakültəsini bitirənlərə “fizik”x9d, “müəllim”x9d, biologiya fakultəsini bitirənlərə “bioloq”x9d, “müəllim”x9d ixtisasları verilirdi. Yəni proqramlar elə formalaşdırılırdı ki, elmi və pedaqoji istiqamətlər bir-birini tamamlayırdı. Elmi işlə məşğul olmaq istəməyənlər, pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olurdular, yaxud əksinə.

Azərbaycan ali məktəbləri Boloniya razılaşmasına qoşulduqdan sonra ixtisaslara (proqramlara) yenidən nəzər yetirildi. “Vahid Avropa Təhsil Məkanının formalaşmasına”x9d töhfələr verə biməməyimiz bir yana, milli təhsilimizdə qeyri-müəyyənliklər yaratdıq. Təhsil sahəsində qəbul olunan qanun və qərarlar bir-birini inkar etməməlidir.xa0

5 sentyabr xa02009-cu ildə təsdiq olunmuş “Təhsil haqqında”x9d Azərbaycan Respublikasının qanununun 22-ci maddəsində yazılır:

22.1 Ali təhsil pilləsində cəmiyyətin və əmək bazarının tələbatı nəzərə alınmaqla yüksək iÑ…tisaslı mütəÑ…əssislərin və elmi-pedaqоji kadrların hazırlığı həyata keçirilir.

xa022.3 Bakalavriat təhsil səviyyəsində tam orta təhsil və orta iÑ…tisas təhsili bazasında ayrı-ayrı ixtisasların təhsil prоqramları üzrə geniş prоfilli ali təhsilli mütəÑ…əssislər hazırlanır. Bakalavriat təhsili başa çatmış ali təhsildir. Bakalavriatı bitirən məzunlara «bakalavr» ali peşə-ixtisas dərəcəsi verilir. Bakalavriat təhsili almış məzunların əmək fəaliyyəti sahəsi elmi tədqiqat və ali təhsil müəssisələrində elmi-pedaqоji fəaliyyət istisna оlmaqla, bütün digər sahələri əhatə edir.xa0

Nazirlər kabinetinin xa012 yanvar 2009-cu il tarixli 8 saylı qərarı xa0ilə “Ali təhsillin bakalavr pilləsi ixtisaslarının (proqramlarının ) siyahısı”x9d təsdiq edilmişdir.xa0

Paradoksdur. “Ali Təhsilin bakalavr pilləsi ixtisaslarının siyahısı”x9d qanundan əvvəl təsdiq olunub. Uyğunsuzluğun fəsadlarına diqqət edək.

Məsələn, Nazirlər Kabinetinin sənədində “Təhsil ixtisas qrupu”x9d üzrə “Fizika müəllimliyi”x9d, “Riyaziyyat və informatika müəllimliyi”x9d, “Riyaziyyat müəllimliyi”x9d, “Biologiya müəllimliyi”x9d, “Kimya müəllimliyi”x9d və s. ixtisaslar, xa0“Təbiət ixtisasları qrupu”x9dnda “Riyaziyyat”x9d, “Mexanika”x9d, “Fizika, “Kimya”x9d, “Biologiya”x9d, “Coğrafiya”x9d və s. ixtisaslar yer alıb.xa0

Qanunun müvafiq bəndinə görə “Təbiət ixtisasları qrupu”x9dna daxil olan xa0ixtisaslar üzrə ali məktəbləri bitirənlər müəllim işləyə bilməzlər. Qanun həm də onların elmi tədqiqat müəssisələrində işləmələrinə imkan vermir. Bunun üçün onlar magistratura pilləsini bitirməlidirlər. Bu barədə indiyə qədər kimsə düşünübmü? Dövlətin və vətəndaşın xərclədiyi külli miqdarda vəsait nədən işsizlik yaratmalıdır?xa0

Analoji yanlışlıqlara “Humanitar və sosial ixtisaslar qrupu”x9dnda da yol verilib.xa0

Bu blokun ixtisaslarına diqqət edək: “Tarix”x9d, “Filologiya”x9d, “Fəlsəfə”x9d, “Psixologiya”x9d və s.xa0

Bu ixtisaları bitirənlər də nə müəllim, nə də elmi işçi kimi çalışa bilməzlər.xa0

Yaxud dillər üzrə “tərcümə”x9d ixtisasını bitirən niyə müəllim ola bilməsin?

Tədris olunan fənnləri bir-birindən elə də fərqlənməyən ixtisasları bitirənlərə “fizik”x9d, “kimyaçı”x9d, “bioloq”x9d kimi qeyri - müəyyən ixtisaslar verilir.xa0

Belə olan halda “riyaziyyat”x9d, “fizika”x9d, “biologiya müəllimi”x9d də elmlə məşğul ola bilmir. Halbuki indiki alim korpusunun böyük kəsimi elə müəllimlikdən elmə gəliblər. xa0

Bu cür uyğunsuzluqlar davam etdikcə ali təhsilli işsizlərin sayı da artacaq.xa0

Sonra da deyirik ki, gənclər müəllim xa0peşəsini seçmir, yaxud elmlə məşğul olmaq istəmirlər. Fikrimcə, əvvəlcə qeyri-müəyyənlik aradan qaldırılmalı, sonra gənclərə tövsiyyələr verilməlidir. xa0

Yeri gəlmişkən: magistratura pilləsində gənclərə möhlət hüququnun verilməməsi fizik, xa0riyaziyyatçı və filoloqun elmlə məşğul olmasının qarşısına yekə bir çəpər çəkdi. Bütün bunlara baxmayarq, biz yorulmadan qara qızılın insan kapitalına çevrilməsindən danışırıq”¦