BMT müflisləşmə həddində: ABŞ və Çin üzvlük haqlarını ödəmir

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT), qurumun baza maliyyələşməsinin təxminən 42%-ni təmin edən ən böyük donorları — ABŞ və Çinin ödənişləri gecikdirməsi fonunda maliyyə kollapsı təhlükəsi ilə üz-üzədir.

Bizim.Media xəbər verir ki, "The Wall Street Journal" nəşrinin məlumatına görə, Vaşinqtonun təşkilata 4 milyard dollardan çox borcu yaranıb.

Eyni zamanda ABŞ, səmərəsiz xərclərlə mübarizəni əsas gətirərək Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı da daxil olmaqla bir sıra proqramlarda iştirakını azaldıb. Pekin isə bu yaxınlarda 850 milyon dollar köçürməsinə baxmayaraq, hələ də 455 milyon dollar borcludur.

Nağd vəsaitlər avqustda bitir: görünməmiş qənaət tədbirləri

Məqalə müəllifləri xəbərdarlıq edirlər ki, təşkilatın nağd vəsaitləri 2026-cı ilin avqust ayının ortalarına qədər tükənəcək. BMT-nin Baş katibi Antoniu Quterreş bu ssenarini "çox real" adlandırıb. Çin öz öhdəliklərini yerinə yetirmək niyyətində olduğunu bəyan etsə də, ABŞ növbəti maliyyələşməni genişmiqyaslı islahatların aparılması — xərclərin, ştatın və digər xərclərin azaldılması şərti ilə bağlayır.

Kəskin vəsait çatışmazlığı şəraitində BMT artıq görünməmiş qənaət tədbirlərinə əl atıb:

Ofislər bağlanır, katiblikdə təxminən 3000 ştat vahidi ləğv edilib.

Tərcüməçilərin iş vaxtı və sülhməramlı missiyaların xərcləri ixtisar olunub.

Təşkilat Konqo Demokratik Respublikası da daxil olmaqla bir sıra regionlardan kontingentin çıxarılmasını sürətləndirib.

"Mavi dəbilqəlilər"in əməliyyatları üçün hərbçi təmin edən Nepal və Banqladeş kimi ölkələrə ödənişlərin verilməsi gecikdirilir.

BMT-nin struktur çətinlikləri və donorların geri çəkilməsi

Maliyyə çətinlikləri BMT-nin struktur xüsusiyyətləri səbəbindən daha da mürəkkəbləşir. Təşkilat borc vəsaitləri cəlb edə bilmir, rəhbərlik isə xərclərin təxminən 70%-ni təşkil edən personal maaşlarının ixtisar edilməsində məhdud imkanlara malikdir.

Əlavə təzyiq həm də maliyyələşmə sistemindən qaynaqlanır: üzvlük haqları ölkələrin iqtisadiyyatlarının həcminə uyğun hesablanır. Hazırda ABŞ-ın payı 22% ilə məhdudlaşdırılıb, Çinin payı isə son illərdə artaraq 20%-dən çox olub.

Dövlət Departamentinin yüksəksəviyyəli rəsmisi Maykl C. Desombre və ABŞ-ın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Maykl Uolts bəyan ediblər ki, Vaşinqton BMT-dən "nəticə" gözləyir.

Onlar təşkilat təmsilçilərinə "uyğunlaşmağı" və ixtisarlar aparmağı təklif ediblər, həmçinin humanitar yardımın bundan sonra yalnız konkret tapşırıqlar üçün ayrılacağını vurğulayıblar.

Buna baxmayaraq, yardım həcmlərinin nəzərəçarpacaq dərəcədə azalmasına rəğmən, ABŞ humanitar proqramların ən böyük donoru olaraq qalır. Bu problemlərin fonunda digər donor ölkələr, o cümlədən Böyük Britaniya, Almaniya, İsveç və Niderland da maliyyələşməni ixtisar edirlər.

Bizim.Media