Metyu Brayza: “İrana qarşı quru əməliyyatları başlaya bilər” – EKSKLÜZİV

Məlum olduğu kimi, aprelin 8-də ABŞ və İran atəşkəs mövzusunda razılıq əldə ediblər. Buna baxmayaraq, tərəflərin qarşılıqlı təhdid və ittihamları davam edir.

Doğrudur, aprelin 10-da İslamabadda sülh danışıqlarının başlaması gözlənilir. Lakin irəli sürülən sərt tələblər və etimadsızlıq mühiti danışıqlarda müsbət nəticə əldə edilməsi ehtimalını xeyli azaldır.

Belə olduğu təqdirdə razılaşma necə əldə ediləcək?

Mövzu ilə bağlı Bizim.Media-ya danışan Ceymstaun Fondunun İdarə Heyətinin üzvü, ABŞ-ın Azərbaycandakı sabiq səfiri Metyu Brayza bildirib ki, İranın irəli sürdüyü tələblərə baxanda sülh real görünmür:

"Xüsusilə Hörmüz məsələsinə baxdıqda görünür ki, bu məsələ ABŞ-ın səlahiyyət dairəsindədir və onun necə həll ediləcəyi hələ də qeyri-müəyyəndir. Eyni zamanda ABŞ hərbi bazalarının bağlanması kimi məsələlər də gündəmdədir. Sanksiyaların və embarqoların ləğvi isə daha çox ABŞ prezidentindən deyil, Konqresdən asılıdır. Bütün bunlar ilkin şərtlərdir və bu səbəbdən həmin məsələlər ətrafında müzakirələr davam edəcək".

Diplomat hesab edir ki, hazırda real bir atəşkəsin əldə olunmadığı görünür:

"Həm Livanda, həm də İran ətrafında hücumlar davam edir. Bu vəziyyət davam edərsə və ABŞ-ın irəli sürdüyü şərtlər qəbul olunmazsa, İslamabadda keçirilməsi planlaşdırılan görüşün də ləğv olunma ehtimalı var. Razılaşmanın əldə olunub-olunmayacağı hələ də qeyri-müəyyəndir. Çünki məsələ tam şəkildə çözülməyib".

Bryza bildirib ki, İsrail amilinin olması da, sülhə ümüdləri azaldır:

"İsraillə bağlı problem həll olunmadığı təqdirdə, prosesin yarımçıq qalması ehtimalı yüksəkdir. Əgər belə olarsa, tərəflər prosesi tamamlamaq üçün daha sərt addımlar ata bilər. Hətta qeyd olunan iki həftəlik müddət ərzində quru əməliyyatlarına başlanılması ehtimalı da istisna edilmir. Görünən odur ki, İran daxilində də müəyyən proseslər gedir və bu, qarşı tərəf üçün bir fürsət, bir nəfəs almaq imkanı yaradır".

Digər tərəfdən, ABŞ bildirir ki, guya İran tam təslimiyyətə razı olub və müzakirələr bu istiqamətdə aparılacaq. Lakin bu da kifayət qədər qeyri-müəyyən bir mənzərədir:

"Görünən odur ki, bu proses müəyyən qədər Çinin təzyiqi və təsiri altında inkişaf edir. Hazırda dəqiq nəticə çıxarmaq üçün tezdir. Ortada olduqca həssas, kövrək və keçici bir atəşkəs var. Bu vəziyyət müəyyən mənada Rusiya–Ukrayna müharibəsindəki müvəqqəti atəşkəs mərhələsini xatırladır. Lakin danışıqlarda həm ABŞ-ın, həm də İranın tələbləri maksimalistdir və bu tələblər bir-biri ilə uzlaşmır".

Bryza əlavə edib ki, İranın irəli sürdüyü maddələrə baxdıqda, ABŞ-ın bunları qəbul etməsi faktiki olaraq geri çəkilmə, hətta məğlubiyyət kimi qiymətləndirilə bilər.

"Bu isə çox az ehtimallıdır. Belə olan halda, münaqişənin yenidən şiddətlənməsi və davam etməsi mümkündür. Hazırda sahədə vəziyyət dəyişməyib: İsrail Livanın cənubuna və müəyyən hədəflərə zərbələr endirir, İran isə Küveyt və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərini hədəfə alır. Bu fonda belə bir təəssürat yaranır ki, ABŞ guya prosesdən kənara çəkilir və İran, İsrail və ərəb ölkələrini üz-üzə qoyur.

Əgər Hörmüz boğazı ilə bağlı bir razılaşma əldə olunarsa, ABŞ birbaşa xərc çəkmədən, region ölkələrinin resursları və İsrailin yönləndirici rolu ilə prosesi irəli aparmağa çalışa bilər. Lakin bu ssenari də kifayət qədər təhlükəli hesab olunur".

Tehran Orucoğlu, Bizim.Media